“तंत्रज्ञान, डिजिटल बदल आणि भारताचा विकास”

Abstract

आि इटं रनेट, कृविम बवुिमत्ता (AI), क्लाउड कम्प्यवुटंग, वबग डेटा, मोबाईल तंिज्ञान यांसारख्या नव्या तंिज्ञानामुळेिगभरातील अर्थव्यवसर्ांमध्येमोठेबदल घडून आलेआहते. भारतही या वडविटल पररवतथनाच्या प्रवियेत वेगानेपढुेिात आह.े. वडविटल तंिज्ञानामळुेवशक्षण, आरोग्य, बँवकंग, प्रशासन, उद्योग आवण शेती या सवथक्षेिांमध्येबदल होत आहेत. भारतातील वडविटल पररवतथनाचा प्रवास १९८० च्या दशकापासनू सरूु होऊन आि िागवतक सतरावर एक आदशथ बनला आहे. : सरकारने प्रशासकीय कामात पारदशथकता आणण्यासाठी नॅशनल ई-गव्हनथन्स ्लॅन सरूु केला. आधार (२००९): िगातील सवाथत मोठी बायोमेविक ओळख प्रणाली 'आधार' लाँच झाली, िी वडविटल अर्थव्यवसर्ेचा कणा ठरली.पंतप्रधाननरेंद्र मोदी यांनी १ िलुै२०१५ रोिी 'वडविटल इवंडया' मोवहमेची घोषणा केली. इटं रनेटचा प्रसार होऊन भारतामध्ये2024 पयंत 850 दशलक्ष इटं रनेट वापरकतेआहते. समाटथफोन िांती होऊन मोबाईल इटं रनेटमळुेवडविटल सेवा सवथसामान्य लोकांपयंत पोहोचल्या. आरोग्य, शेती आवण वशक्षण क्षेिात कृविम बवुिमत्ता (AI-एआय) चा वापर वाढत आह.े ५िी सेवा व अवतवेगवान इटं रनेटमुळे आयओटी (IoT) आवण समाटथवसटी प्रकल्पांना वेग आला आह.ेवडविलॉकर हा वडविटल इवंडया उपिमाचा एक महत्त्वाचा भाग असनू तो कागदपिेभौवतक सवरूपात बाळगण्याची गरि संपवतो. यामळुेसरकारी सेवा अवधक पारदशथक आवण वेगवान झाल्या आहेत.उमंग (UMANG) ॲपद्वारे सरकारी सेवा एकाच वठकाणी उपलब्ध करून दऊे न आवर्थक पारदशथकता आवण व्यवसाय सलु भता वाढली आहे . भारताच्या िीडीपीमध्ये वडविटल अर्थव्यवसर्ेचा वाटा २०१४ मध्येअंदािे४.५% होता, िो २०२६ पयंत २०% वर पोहोचण्याचा अंदाि आह.े भारतीय शेती क्षेिात तंिज्ञानामळुेआमलूाग्र बदल होत असनू उत्पादकता वाढवण्यासाठी महत्त्वपणूथठरत आहते. ऑनलाइन वशक्षण ,SWAYAM ,DIKSHA ,Byju’s यांसारख्या वशक्षण क्षेिातील वडविटल बदलांमळुे पारंपाररक वगांचेरूपांतर िागवतक व्यासपीठावर झालेआहे.त्यामळुेशैक्षवणक क्षेि झपाट्यानेप्रगती करत आहे. आरोग्य क्षेिात ई-संिीवनी आवण दीक्षा ्लॅटफॉमथमुळेग्रामीण भागात तज्ज्ज्ञ डॉक्टर आवण दिेदार वशक्षण उपलब्ध झालेआह.े र्ोडक्यात भारतात तंिज्ञान व वडविटल बदलांमळुेअर्थव्यवसर्ेच्या कृषी , उद्योग आवण सेवा क्षेिात झपाट्यानेप्रगती होत आह.