अंगणवाडी सेविकांच्या कार्य परिस्थितीतील समस्या

Abstract

अंगणवाडी सेविका समाजाच्या तळागाळापर्यंत लाभार्थ्यांना सेवा पुरविण्याचे अविरत कार्य करीत आहेत. तरीही शासन दरबारी त्यांची उपेक्षाच होते आहे. आयसीडीएस हा देशभरात चालणारा जगातील सर्वात मोठा समुदाय-आधारित थेट सेवा पुरवणारा कार्यक्रम आहे, जो ६ वर्षांखालील मुलांना, गर्भवती आणि स्तनपान देणाऱ्या मातांना आरोग्य, पोषण आणि शिक्षण सेवा पुरवतो. या सेवांच्या वितरणाचा केंद्रबिंदू अंगणवाडी केंद्र (AWC) आहे. अंगणवाडी सेविका (AWWs) या आयसीडीएस कार्यक्रमाचा कणा असल्याने, त्यांचे यशस्वी कार्य अंगणवाडी सेविकांच्या प्रभावीतेवर अवलंबून असते जे त्यांच्या ज्ञान, वृत्ती आणि पद्धतींवर अवलंबून असते. प्रस्तुत अभ्यासाचा उद्देश अंगणवाडी सेविकांच्या सामाजिक-आर्थिक स्थितीचा मागोवा घेऊन त्यांना कार्य परिस्थितीत येणाऱ्या समस्यांचा अभ्यास करणे आहे. यासाठी वर्णनात्मक संशोधन पद्धतीचा उपयोग केला गेला. वर्धा जिल्ह्यातील हिंगणघाट, समुद्रपूर व वर्धा येथील २७० अंगणवाडी सेविकांचा नमुन्यात समावेश केला गेला. व मुलाखत अनुसुचीद्वारे तथ्य संकलित करण्यात आली. अभ्यासातून असे दिसून आले की, बहुतेक अंगणवाडी सेविका (७१%) ४० वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या होत्या, ४४.३% मॅट्रिक उत्तीर्ण होत्या आणि ६०% लोकांना <१० वर्षांपेक्षा कमी वयाचा अनुभव होता. ८४.८% अंगणवाडी केंद्रांवर कायमस्वरूपी मदतनीस होते. अंगणवाडी सेविकांचे सरासरी अचूक ज्ञान सुमारे १५.३८ होते. बहुतेक (४८.१%) अंगणवाडी सेविकांना आयसीडीएस सेवांबद्दल चांगले ज्ञान होते. यावरून असा निष्कर्ष निघतो की, अंगणवाडी सेविकांचे ज्ञान वाढविण्यासाठी त्यांना नियमितपणे रिफ्रेशर प्रशिक्षण देणे आवश्यक आहे. त्यांच्या जबाबदाऱ्या प्रभावीपणे पार पाडण्यासाठी त्यांना प्रेरित आणि रस राहावा यासाठी त्यांची कर्तव्ये पार पाडताना त्यांच्या समस्या सोडवण्याची आवश्यकता आहे.